Vijftien jaar Welzijn op Recept

Doorontwikkeld en verbreed; maar nog steeds een sterke interventie met grote impact 

Op de foto: Jan Joost Meijs en Miriam Heijnders

We vinden samenwerking tussen het medisch en het welzijnsdomein anno 2026 gewoon. Het is mede te danken aan Welzijn op Recept. Hoe dat is gegaan en hoe een Nieuwegeins idee kon uitgroeien tot een over heel Nederland uitgerolde erkende interventie, vertellen Jan Joost Meijs en Miriam Heijnders in dit artikel. Hun enorme inzet en gepassioneerde gedrevenheid waren daarbij onmisbaar. 

Welzijn op Recept ontstond in Gezondheidscentrum de Roerdomp in Nieuwegein. “In 2010 hebben we alle patiëntendossiers onderzocht om te kijken: wat doet de huisarts?”, aldus Meijs, als arts destijds directeur van het gezondheidscentrum. “Het was een anders sorteren van data en op allerlei manieren kijken naar de doelgroepen. Voor het eerst zagen we toen een andere doelgroep: ongeveer een derde bleek bij de huisarts te komen met klachten, waar de eerstelijn geen antwoord op had. Veel bezoekers met psychosociale klachten, waar de medische oplossing niet werkte. Daardoor bleven zij terugkomen.” 

Strategie 

Een derde van de patiënten! Dat zette aan tot nadenken: zou er een manier zijn om deze groep toch te kunnen helpen? Meijs vermoedde dat de oplossing bij welzijn zou kunnen liggen. Om een strategie te bepalen ging hij samen met zijn welzijnscollega Dennis Duiker in gesprek met Jan Walburg, professor positieve psychologie en destijds bestuurder van het Trimbos-instituut. Meijs had zijn boek ‘Mentaal vermogen, investeren in geluk'(2008) gelezen. Walburg beschrijft daarin de sociale determinanten, de omstandigheden in de leefomgeving van mensen, die hun gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven beïnvloeden. Maar ook wat mensen daaraan zelf kunnen veranderen. 

Verder doordenkend over die brede visie op (mentale) gezondheid ontstond aan tafel bij Walburg het idee van Welzijn op Recept. Samen met Duiker en Walburg en hun teams van zorg- en welzijnsprofessionals en onderzoekers werd in 2011 het eerste welzijnsrecept ontwikkeld en uitgetest. 

Welzijn op Recept: meer dan alleen verwijzen 

De huisarts doet de triage. Weet hij zeker dat er een onderliggende, niet medische oorzaak is voor de klachten, dan voert hij ‘het andere gesprek’, waarin hij uitlegt dat de klachten reëel zijn, maar dat hij ze medisch niet kan oplossen en daarom doorverwijst naar een welzijnscoach die dat wél kan met behulp van gesprekken en activering. Dus letterlijk Wélzijn op Recept. Maar het is meer dan doorsturen naar het sociaal domein. Het gaat over eerder anders kijken: wat heeft iemand nodig om weer mee te doen en grip te ervaren? 

Sociale verbondenheid 

“Welzijn op Recept kijkt naar sociale verbondenheid, daar is de grootste winst te behalen”, aldus Heijnders. “Het gaat om het werken aan sociaal contact, aan sociale steun. Tegelijkertijd moet je ook inzetten op gemeenschapsvorming en bouwen aan sterke wijken.” Hoe sterker de cohesie daar, hoe groter het sociale vangnet. Bewoners in zo’n wijk zullen eerder voor elkaar klaarstaan en elkaar ondersteunen. 

“Het helpt ook als activiteiten verwelkomend zijn. Wanneer mensen zich er thuis voelen, gezien en gehoord worden door de andere leden van de groep, dan blijven ze naar die activiteit gaan. Dat is belangrijk, want pas na minimaal drie maanden deelnemen aan een activiteit zie je echt blijvend effect, zo blijkt uit onderzoek.” Er ontstaan nieuwe contacten, zelfs vriendschappen: mensen die bij elkaar gaan koffiedrinken of eten, of samen ergens naartoe gaan. 

Blijven evalueren, leren en bijstellen 

Welzijn op Recept was aanvankelijk heel erg kijken wat werkt. Het medisch en sociaal domein moesten gaan samenwerken, toen nog aparte werelden die elkaars ’taal’ niet spraken. Hoe ga je het financieren? Hoe krijg je alle samenwerkingspartners geïnformeerd en getraind? Meijs: “Het was constant evalueren, leren van elkaars bevindingen, op grond daarvan bijstellen en verbeteren en uiteindelijk komen tot standaardisatie. In het begin gebruikten we bijvoorbeeld alleen bewezen effectieve activiteiten. Dat hebben we snel losgelaten: het moet werken voor joú, maatwerk dus.” 

Hoogtepunten 

Welzijn op Recept ontwikkelde zich eerst in Nieuwegein, maar al snel raakten andere gemeenten geïnteresseerd: “We hebben veel lezingen en presentaties gehouden, als predikers die Welzijn op Recept verspreidden”, aldus Meijs. In 2016 werd Heijnders projectleider bij Movactor, de welzijnsorganisatie in Nieuwegein: “35 gemeenten werkten toen met Welzijn op Recept, we hadden al dingen ontwikkeld en waren nieuwsgierig hoe anderen Welzijn op Recept invulden.  Het idee was om met zijn allen om de tafel te gaan zitten en elkaars ervaringen te horen. We hebben een oproep gedaan en verwachtten zo’n 35 deelnemers. Twee weken later hadden zich 125 mensen uit heel Nederland aangemeld. Hoe moesten we dit aanpakken? Het werd een grote conferentie in het buurtplein in Nieuwegein-Zuid.” Meijs: “Mensen wilden kennis komen halen en brengen. Er was een geweldige energie en positieve vibes. Daar is het idee voor het Landelijk kennisnetwerk ontstaan.” Het startte in 2018 en heeft inmiddels op zeer uiteenlopende manieren de diverse samenwerkingspartners binnen Welzijn op Recept geïnformeerd en geïnspireerd. 

De conferentie leidde ook tot een Leergemeenschap van zes grote gemeenten. Op basis van hun bevindingen is het Handboek Welzijn op Recept geschreven. Die konden overigens behoorlijk verschillen en leiden soms tot felle discussies. Bied je de huisarts bijvoorbeeld alleen Welzijn op Recept of train je hem in de drie verwijsroutes: sociaal wijkteam, Welzijn op Recept en Jeugd en Gezin? Het onderscheid tussen de drie routes hielp om niet iedere niet-medische vraag hetzelfde te behandelen. De vraag was steeds: welke ondersteuning past hier echt? 

Verbreding 

Sindsdien is het snel gegaan. Heijnders: “In veel gemeenten werkte men al met Positieve Gezondheid. Huisartsen waren gewend het andere gesprek te voeren en kregen er met Welzijn op Recept nu ook een handelingsperspectief bij. Dat greep mooi in elkaar.” In 2022 is de interventie opgenomen in het IZA/GALA en zijn er vanuit de Rijksoverheid financiële middelen voor vrijgemaakt. Welzijn op Recept is inmiddels uitgerold over vrijwel heel Nederland en verbreed qua verwijzers, vormen en aanpak (van lokaal naar regionaal/provinciaal).

Onveranderd bleef dat de interventie alleen effectief is als de gemeente(n), het medisch én het welzijnsdomein intensief samenwerken. 

Voor meer informatie over de uitdagingen van samenwerken, download het ebook Welzijn op Recept, de uitdaging van samenwerking tussen zorg en welzijn

Voor meer succesverhalen download het boekje Pareltjes van Welzijn op Recept

Benieuwd naar meer kennis en ervaring uit de dagelijkse praktijk van Welzijn op Recept, volg ons dan op LinkedIn