Een betere arts dankzij kunst en verhalen
Op de foto: Prod. dr. Annet van Royen-Kerkhof
Met kunst en creativiteit artsen in opleiding breder leren denken over complexe vraagstukken om hen zo beter voor te bereiden op de snel veranderende maatschappelijke, sociaal-economische en medische omstandigheden. Dat is de missie van prof. dr. Annet van Royen-Kerkhof, opleidingsdirecteur Geneeskunde Universiteit Utrecht/UMC. Naast grondige medische kennis is ook een andere mindset nodig.
De basis voor deze vernieuwende opleidingsmethode ligt in De Nieuwe Utrechtse School, waarin de Universiteit Utrecht, het UMC Utrecht en de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en andere kunstinstellingen samenwerken om een nieuwe generatie professionals voor te bereiden op de complexe uitdagingen van de 21e eeuw op allerlei terreinen. Het interdisciplinaire platform werd in 2017 mede door Van Royen opgezet, die zelf zeer geïnspireerd wordt door kunst en muziek. Het wil de discussie aanjagen over de wisselwerking tussen de maatschappij, de wetenschappen en de kunsten. Dat gebeurt door voor iedereen gratis toegankelijke Publieksdialogen, waarbij artsen, patiënten, kunstenaars en wetenschappers ingaan op een bepaald onderwerp. Daarnaast zijn ook kunstinitiatieven en vooral onderwijs ontwikkeld, zodat studenten de omslag zelf meemaken.
Verschillende perspectieven
“Het is belangrijk verschillende perspectieven mee te geven”, aldus professor Annet van Royen-Kerkhof, opleidingsdirecteur Geneeskunde Universiteit Utrecht/UMC, waar zij ook kinderarts-immunoloog/-reumatoloog is. Haar missie is studenten op te leiden, die creatief kunnen denken en in staat zijn tot effectieve interdisciplinaire samenwerking. “Zo kunnen ze tot een oplossingsrichting komen voor de complexe problematiek in de gezondheidszorg. Die kun je niet alleen oplossen vanuit medisch perspectief. Je moet ook kijken naar het sociaal-economisch perspectief en verbinding maken.” Dat vraagt om een andere mindset: openstaan voor samenwerking met andere disciplines en voor het besef dat artsen, door onzekerheid en andere visies toe te laten, verder komen.
Kunst
Om de medische professionals tot die andere mindset te brengen, wordt in Utrecht op verschillende momenten in de Geneeskunde-opleiding kunst ingezet, in alle aspecten, van de kracht van taal en verhalen via creatieve verwerkingsopdrachten tot ‘kijken’ naar kunstwerken.
“Voor de studenten is het even wennen en soms mopperen ze aanvankelijk: ‘Waarom moeten we dit doen? Wat heeft dit voor nut?’. Maar als ze het belang ervan ontdekken en merken dat het werkt, doen ze enthousiast mee. Andere werkvormen dagen studenten uit om uit hun comfortzone te gaan en in aanraking te komen met onzekerheid. In de geneeskunde is de opvatting: met goed studeren en hard werken kunnen we als goede artsen de gezondheidsproblemen fixen. Maar dat is klinisch. De praktijk is anders, complexer. Dat kan tot onzekerheid leiden, er is niet maar één ‘goed’ antwoord. Dat ontdekken ze, door ze bijvoorbeeld in groepjes met studenten van andere disciplines, die heel anders denken, te laten nadenken over complexe vraagstukken en die op een creatieve manier te verbeelden.”
Woorden doen ertoe
De studenten gaan ook naar het museum. Niet omdat (kijken naar) kunst een positieve, helende invloed heeft op het geestelijk en lichamelijk welbevinden van mensen, maar omdat het onmisbare vaardigheden aanleert. In tweetallen placeren ze zich voor een kunstwerk. De een staat er met de rug naartoe, de ander observeert en moet het kunstwerk beschrijven, zodat de medestudent het kan tekenen op grond van de beschrijving. Daarna rouleren ze. “Het gaat niet om een kunsthistorisch kloppend verhaal, maar om goed observeren en vertellen zonder te oordelen. Woorden doen ertoe, woorden hebben een bepaalde inhoudelijke en emotionele lading, die per persoon kan verschillen.” Daar moet je dus als arts alert op zijn, zowel wanneer de patiënt vertelt wat er aan de hand is, als wanneer jij anderen informeert over wat er mis is met die patiënt.
“Op die manier voorkom je dat je te snel conclusies trekt. Het stimuleert je om niet alleen te kijken vanuit jezelf of je eigen vakgebied, maar open te staan voor andere visies. Dit onderdeel zit vast in de bachelor en master van de geneeskundeopleiding. Het gaat ook een rol krijgen in andere zorgopleidingen.”
Empathieontwikkeling
Studenten (en artsen) kunnen ook gebruik maken van de Verhalenbanken voor Psychiatrie en voor Kindergeneeskunde. De verhalen, door patiënten geschreven, beschrijven niet alleen de aandoening of stoornis, maar vooral de impact ervan, hoe het is om ermee te leven. “Interdisciplinaire onderwijsprojecten als deze maken dat de ziekte niet op afstand blijft, maar zelf wordt ervaren. Dat bevordert kennis én empathie.”
Arts van de toekomst
Samenvattend zou je kunnen zeggen dat technologie artsen steeds meer mogelijkheden biedt, dat de maatschappij verandert en patiënten, met in hun hand een uitdraai van hun eigen ‘diagnose’, steeds mondiger meedokteren. Als antwoord op die ontwikkelingen werkt prof. Van Royen aan een manier van opleiden, die zorgt voor dokters met een een bredere blik en taal, die de hele mens ziet met zijn complexe achtergrond, met gedegen kennis en in dialoog met andere disciplines. “Dankzij vernieuwende, creatieve interdisciplinaire onderwijsprojecten leren studenten de vaardigheden van de arts van de toekomst.”
Annet van Royen-Kerkhof is ook een van de gastconservatoren van Zin in…, een tentoonstelling over zingeving in Museum Catharijneconvent in Utrecht. De door haar gekozen kunstwerken weerspiegelen hoe kunst haar inspireert, in haar persoonlijk leven en in haar werk.
Voor meer informatie over de uitdagingen van samenwerken, download het ebook Welzijn op Recept, de uitdaging van samenwerking tussen zorg en welzijn
Voor meer succesverhalen download het boekje Pareltjes van Welzijn op Recept
Benieuwd naar meer kennis en ervaring uit de dagelijkse praktijk van Welzijn op Recept, volg ons dan op LinkedIn